Jump to content

ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴷⵉⵎⵙⵜ

ⵙⴳ ⵡⵉⴽⵉⴱⵉⴷⵢⴰ
ⴰⵎⴰⴳⵔⴰⴷ ⴰⴷ, ⵓⵔ ⵉⵍⵉ ⵉⵙⵎⵉⵍⵏ ⴳⵓⵎⵏⵉⵏ. ⵎⴽ ⵜⵓⴼⵉⴷ, ⵔⵏⵓ ⴰⵙ ⴽⵕⴰⴹ ⵉⵙⵎⵉⵍⵏ ⴷ ⵢⵓⵙⴰⵏ.
ⴰⵎⴰⴳⵔⴰⴷ ⴰⴷ ⵓⵔ ⵉⵍⵉ ⵉⵙⴰⵖⵓⵍⵏ ⴳⵓⵎⵏⵉⵏ. ⵎⴽ ⵜⵓⴼⵉⴷ, ⵔⵏⵓ ⴰⵙ ⴽⵕⴰⴹ ⵉⵙⴰⵖⵓⵍⵏ ⵏⵖ ⵓⴳⴳⴰⵔ.

ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴷⵉⵎⵙⵜ (ⵉⵙⵎ ⴰⴷⵖⵔⴰⵏ: ⵄⴷⵉⵎⵙ, [ʕdimes] ⵏⵖ ⵖⴷⴰⵎⵙ, [ɣdames]; ⵜⴰⵄⵕⴰⴱⵜ: غدامس, [ɣadaːmes]) ⴷ ⵉⵛⵜ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵉⵜⵜⵡⵙⵉⵡⵍⵏ ⵖ ⵜⵖⵍⴰ ⵏ ⵓⵙⵓⵏ ⵏ ⵖⴰⴷⴰⵎⵉⵙ ⴳ ⵜⵙⵓⴹⵏⵜ ⵏ ⵏⴰⵍⵓⵜⵍⵉⴱⵢⴰ.

ⵜⵉⵎⵜⵜⴰⵡⵉⵏ ⵖⴼ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴷⵉⵎⵙⵜ ⵙⵎⵓⵏⵏ ⵜⵏ ⵙⵉⵏ ⵉⵎⵙⵏⵉⵍⵙⵏ. ⵜⵉⵎⵜⵜⴰⵡⵉⵏ ⵜⵉⵎⵣⵡⵓⵔⴰ ⵉⴼⵙⵔ ⵜⵏⵜ ⴰⴹⵓⵍⴼ ⴷⵉ ⴽⴰⵍⴰⵙⴰⵏⵜⵉ ⵎⵓⵜⵉⵍⵏⵙⴽⵉ ⴳ 1903 ⴷ 1904. ⴳⴰⵏⵜ ⵜⵡⵓⵔⵉⵡⵉⵏ ⵏ ⵊⴰⴽ ⵍⴰⵏⴼⵔⵢ ⵍⵍⵉ ⴷ ⵉⵙⵙⵓⴼ ⵖ ⴳ 1968 ⴷ 1973, ⴰⵙⴰⴳⵯⵎ ⵢⵓⴼⵏ ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ, ⵜⴻⵜⵜⵡⵙⴽⴰⵔⵏⵜ ⴳ ⵓⵣⵎⵣ ⴷⴰ ⵉⴽⴽⴰ ⴳ ⵜⵖⵍⴰ ⵣⴳ 1944 ⴰⵔ 1945. ⵓⵔ ⵊⵊⵉⵏ ⵙⵓⵍ ⵉⵜⵜⵡⵙⴽⴰⵔ ⴽⵔⴰ ⵏ ⵓⵔⵣⵣⵓ ⴰⵎⴰⵢⵏⵓ ⵖⴼ ⵓⴷⵖⴰⵔ ⴰⴷ ⵙⴳ ⵡⴰⴽⵓⴷ ⴰⵏⵏ. ⵖ ⵜⴳⴰⵔⵉⵡⵉⵏ ⴰⴷ, ⵉⴼⵙⵔ ⴽⵓⵚⵎⴰⵏ (2013) ⵢⴰⵜ ⵜⵊⵕⵕⵓⵎⵜ ⵜⴰⵜⵔⴰⵜ ⵉⴱⵉⴷⴷⵏ ⵖⴼ ⵜⵎⵜⵜⴰⵡⵉⵏ ⵏ ⵍⴰⵏⴼⵔⵢ.

ⵓⵟⵟⵓⵏ ⵏ ⵉⵎⵙⵉⵡⵍⵏ

[ⵙⵏⴼⵍ | ⵙⵏⴼⵍ ⴰⵙⴰⴳⵎ]

ⵉⴹⴽⴹ ⵍⴰⵏⴼⵔⵢ ⵉⵙ ⵍⵍⴰⵏ 4,000 ⵏ ⵉⵎⵙⵙⵉⵡⵏⵍ ⵉⴳ ⴽⵓⵍⵍⵓ [1]ⴳⴳⵓⵜⵏ. ⵓⵟⵟⵓⵏ ⵖ ⵜⵉⵍⴰⵡⵜ ⵓⵔ ⵉⵜⵜⵡⴰⵙⵙⴰⵏ ⵙ ⵓⵙⵏⵖⴷ. ⴰⵔ ⵉⵙⴰⵡⴰⵍ ⵜⵀⵏoⵍoⴳⵓ ⵖⴼ ⵢⴰⵏ ⵡⵓⵟⵟⴰⵏ ⴷⴰⵔ 10,000 ⴳ 2006 ⴷ 2,000 ⵢⴰⴹⵏ ⵉⴷⴷⵔⵏ ⴱⵕⵕⴰ ⵏ ⵓⴷⵖⴰⵔ. ⵎⴰⵛⴰ ⵓⵟⵟⵓⵏ ⵏ 10,000 ⵉⴳⴰ ⵜⴰⵎⵓⵜⵜⵔⵜ ⵏ ⵉⵎⵣⴷⴰⵖⵏ ⵖⴰⴷⴰⵎⵉⵙ ⵏⵏⴰ ⴽⵓⵍⵍⵓ ⵓⵔ ⵉⴳⵉⵏ ⵉⵎⵙⵙⵉⵡⵍⵏ ⵙ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴷⵉⵎⵙⵜ. ⵏⵏⵉⴳ ⵏ ⴰⵢⴰ, ⵓⵟⵟⵓⵏ ⴰⴷ ⵏ 2,000 ⵏ ⵓⵎⵣⵡⴰⴳ ⴰⵎⵙⵡⵉⵍ ⵉⴱⴷⴷ ⵖⴼ ⵢⴰⵏ ⵓⵙⴰⴳⵯⵎ ⴱⴰⵀⵔⴰ ⵉⵇⵇⴱⵓⵔⵏ[2]. ⵉⵜⵏⵓⵍⵓⴳ ⴰⵔ ⵜⵜ ⵉⵙⵙⵉⴹⵉⵏ ⴰⵎ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵉⵍⵍⴰⵏ ⴳ ⵉⵎⵉⵣⵉ ⵏ ⵓⵏⵖⵓⴱⵓ "6b" (Threatened).

ⵜⴰⵖⴷⵉⵎⵙⵜ ⵜⴳⴰ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵉ ⵡⴰⴹⵓ ⵏⵏⵙ, ⵜⴰⵔⵉ ⵎⵏⵏⴰⵡⵜ ⵜⵎⵥⵍⴰⵢ ⵜⵉⵙⵏⵎⵙⵍⵉⵜⵉⵏ ⴷ ⵜⵙⵏⴰⵍⵖⴰⵏⵉⵏ ⵜⵉⵎⵢⵉⵡⵏⵉⵏ. ⴰⵎⴰⵡⴰⵍ ⵏ ⵜⵖⴷⵉⵎⵙⵜ, ⵎⴽ ⵍⵍⵉ ⵜ ⵉⵣⵎⵎⵉⵎ ⵍⴰⵏⴼⵔⵉ, ⴰⵔ ⵉⵎⵎⴰⵍ ⵉⴹⵉⵚ ⵉⴷⵔⵓⵙⵏ ⵣⵣⵖ ⵜⵄⵕⴰⴱⵜ. ⵓⵔ ⵜⴰ ⵉⵍⵍⵉ ⴽⵔⴰ ⵏ ⵓⵎⵙⴰⵙⴰ ⵖⴼ ⵓⵙⵙⵉⵏⵡ (classification) ⵏ ⵜⵖⴷⵉⵎⵙⵜ ⴳⵔ ⵜⵔⴰⴱⴱⵓⵜ ⵏ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵉⵏ ⵜⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵉⵏ. Aikhenvald ⴷ Militarev (1984) ⴷⴰ ⵜⵜ ⵙⵙⵉⴹⵉⵏⵏ ⵖⴼ ⵜⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵏ ⵓⴳⵎⵓⴹ. ⴽⵓⵚⵎⴰⵏ (1999) ⴰⵔ ⵜⵜ ⵉⵙⵎⵓⵏ ⴷ ⵜⵡⵉⵍⴰⵏⵜ. ⵉⵜⵏⵓⵍⵓⴳ ⵉⴳⴰ ⵜⵜ ⴷ ⵜⴰⵊⴰⵏⴰⵜ ⵏ ⵓⴳⵎⵓⴹ ⴳ ⵓⵙⵙⵉⵏⵡ ⵏⵏⵙ.

ⵜⴰⵙⵏⵎⵙⵍⵉⵜ

[ⵙⵏⴼⵍ | ⵙⵏⴼⵍ ⴰⵙⴰⴳⵎ]
ⵜⵉⵔⴳⴰⵍⵉⵏ

ⵣⵓⵏ ⴷ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵉⵏ ⵜⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵉⵏ ⵢⴰⴹⵏ ⴷ ⵜⵄⵕⴰⴱⵜ, ⵜⴰⵖⴷⵉⵎⵙⵜ ⵖⵓⵔⵙ ⵜⵉⵔⴳⴰⵍⵉⵏ ⵜⵓⴼⴼⴰⵢⵉⵏ (pharyngealized) ⴷ ⵜⵖⵎⵙⴰⵏⵉⵏ (pⵍⴰⵉⵏ ⴷⵏⵜⴰⵍ ⵛoⵏⵙoⵏⴰⵏⵜⵙ). ⵜⴳ ⵜⵓⵙⵙⴷⴰ ⵜⴰⵏⵎⵥⵍⴰⵢⵜ (contrastive). ⵜⵉⵔⴳⴰⵍⵉⵏ ⵉⵜⵜⵢⵓⴱⴷⴰⵔⵏ ⴳⵔ ⵜⴰⵙⴽⵉⵡⵉⵏ ⴰⵔ ⵜⵜⵊⵕⵓⵏⵜ ⵖⴰⵙ ⴽⵔⴰ ⵏ ⵜⵉⴽⴽⴰⵍ (sporadically).

ⵉⴼⵓⵏⵉⵎⵏ ⵏ ⵜⵔⴳⴰⵍⵉⵏ ⵏ ⵜⵖⴷⵉⵎⵙⵜ (IPA)
Labial Labio-dental Dental Dental
phar.
Palatal
Velar
Uvular
Pharyngeal
Glottal
Nasal m
Stop (p)

b


t̪ˤ



ɟ
k

ɡ
q

Fricative


β
f


s̪ˤ

z̪ˤ
ʃ

ʒ
x

ɣ
ħ

ʕ
h

Affricate ()
Approximant w l̪ˤ j
Trill r̪ˤ

ⴰⵎⴰⵜⴰ ⵏ ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵉⵏ ⵜⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵉⵏ ⵟⵟⴰⴼⵏⵜ ⵖⴰⵔ ⴽⵕⴰⴹ ⵉⵖⵔⵉⵜⵏ ⵉⵎⵙⵍⵉⵛⴰⵏⵏ.

ⵜⵟⵟⴰⴼ ⵜⵖⴷⵉⵎⵙⵜ ⵙⵎⵎⵓⵙ ⵉⵖⵔⵉⵜⵏ ⵣⵓⵏ ⴷ ⵜⴰⵎⴰⵛⵖⵜ.

ⵉⴼⵓⵏⵉⵎⵏ ⵏ ⵉⵖⵔⵉⵜⵏ ⵏ ⵜⵖⴷⵉⵎⵙⵜ (IPA)
Front Central Back
Close i u
Close-mid e o
Mid ə
Near-open ɐ
Open a

ⴰⵎⴰⵡⴰⵍ ⴰⵙⵉⵍⴰⵏ

[ⵙⵏⴼⵍ | ⵙⵏⴼⵍ ⴰⵙⴰⴳⵎ]

ⵜⵍⵍⴰ ⵖ ⵉⵣⴷⴰⵔ ⵜⴰⵍⴳⴰⵎⵜ ⵏ Lipzig-Jakarta ⵏ ⵜⵖⴷⵉⵎⵙⵜ, ⵜⴻⵜⵜⵡⵙⴽⴰⵔ ⵖⴼ ⴰⵢⵍⵍⵉ ⵉⵍⵍⴰⵏ ⴳ ⵍⴰⵏⴼⵔⵢ (1973).

Tinglizt Taɣdimst
1fireōfa
2nosetənzart
3to goas with verbal deictic n "thither" (cf. 11 to come)
4wateraman (plurale tantum)
5mouthame
6tongueēləs
7blooddămmăn (plurale tantum)
8boneɣăṣṣ
92sg pronounšăgg(ən) (m.), šămm(ən) (f.)
10rootaẓur "root of plant"
11to comeas with verbal deictic d "hither" (cf. 3 to go)
12breastbab, admār
13rainanaẓar
141sg pronounnăšš(ən)
15nameism
16lousetalləkt
17wingafraw
18flesh/meataksəm
19hand/armōfəss "hand", āɣil "arm"
20flyizi
21nightēβăḍ
22earēsəm
23necktakorəmt (cf. 47 back)
24far(not attested)
25to do/makeəqḍu "to do, achieve" < Arabic, ăj "to put, to make"
26housedaž, taddart
27stone/rockērəj
28bitteriẓēk "to be bitter"
29to sayăn
30toothasēn "incisor", taɣməst "molar", tawjlet "canine"
31hairazaw
32big(not attested)
33oneyōn (m.), yōt (f.)
34who?anno
353sg pronoun(n)itto (m.), (n)ittāt (f.)
36to beat/hitŏwət
37leg/footaḍar
38hornaškaw
39this-o
40fish(not attested)
41yesterdayənḍəβăd
42to drinkăsw
43blacksăṭṭăf "to be black" (perfective stem; aorist stem not attested)
44naveltamet
45to standăβdəd "to be standing", ăkkər "to stand up"
46to biteămbər
47backakorm, təkurmēn (cf. 23 neck)
48windaḍo "wind, odour"
49smokeōβo
50what?ke, me
51child (kin term)ara, tarwa
52eggtasadəlt
53to giveăkf
54new(not attested)
55to burn (intr.)ărɣ
56notwăl, ak
57goodsamēḥ < Arabic
58to knowăssən
59kneeōfəd
60sandtamallilt
61to laughăḍs
62to hearăsl
63soiltammurt "earth, soil"
64leaftəfra "leaf of tree"
65redazŭggaɣ "red one" (prob. /azəggⵯaɣ/)
66livertōsa
67to hideəkənn
68skin/hideēlăm "animal skin"
69to suckăzməm
70to carryăbb "to carry, bring", ăškəl "to carry, lift"
71anttakəṭfet
72heavyăẓẓāk "to be heavy" (perfective stem; aorist stem not attested)
73to takeāβăʕ "to take", ōməẓ "to seize, hold"
74oldimqōr, iwsər "to be old, elderly (human)"
75to eatăšš
76thightaɣma
77thickizwər "to be thick"
78longəzzəjrət "to be long"
79to blowsβəḍ
80woodasɣēr "(piece of) wood"
81to runăzzəl
82to fallōḍu
83eyeawăll
84ashēšəd
85tailtabaḥṣuṣṣ < Arabic?
86dogēde
87to cry/weepăẓẓəf
88to tieăqqēn
89to seeălləm
90sweet(not attested)
91ropetazara
92shade/shadowtēle
93birdajaḍiḍ
94salttēsənt
95smallimtēt "to be small"
96wide(not attested)
97stariri
98indəj, -i
99hard(not attested)
100to grind/crushăẓəd "to grind", ăddəβ "to crush (in a mortar)"

ⵜⴰⴱⵉⴱⵍⵢⵓⴳⵔⴰⴼⵜ

[ⵙⵏⴼⵍ | ⵙⵏⴼⵍ ⴰⵙⴰⴳⵎ]


  1. Lanfry (1973:iv).
  2. Encyclopaedia of Islam, 2nd edition, article Ghadāmis (1952): 2,000 persons with a background in Ghadames living in Tunis; quoted by Lanfry (1973:iv).