Jump to content

ⵉⵎⴰⵏⵡⵉⵍ ⴽⴰⵏⵟ

ⵙⴳ ⵡⵉⴽⵉⴱⵉⴷⵢⴰ
ⵉⵎⴰⵏⵡⵉⵍ ⴽⴰⵏⵟ
ⵜⴰⵢⴽⵓⵏⵜ
ⵜⴰⵢⴽⵓⵏⵜ
ⵓⵎⵍⴰⵏ ⵓⴷⵎⴰⵡⴰⵏⵏ
ⵉⵙⵎ ⵓⴷⵎⴰⵡⴰⵏImmanuel ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⴷⵖⴰⵔ ⵏ ⵜⵍⴰⵍⵉⵜKönigsberg ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵙⴰⴽⵓⴷ ⵏ ⵜⵍⴰⵍⵉⵜ22 ⵉⴱⵔⵉⵔ 1724 ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⴷⵖⴰⵔ ⵏ ⵜⵎⵜⵜⴰⵏⵜKönigsberg ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵙⴰⴽⵓⴷ ⵏ ⵜⵎⵜⵜⴰⵏⵜ12 ⴱⵕⴰⵢⵕ 1804 ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⴷⵖⴰⵔ ⵏ ⵓⵎⴹⴰⵍKönigsberg Cathedral ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⴰⵖⵍⴰⵏⵜ ⴷ ⵜⵣⴷⵓⵖⵜ
ⵜⴰⵖⵍⴰⵏⵜKönigreich Preußen ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⴰⵎⵓⵔⵉKönigreich Preußen ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⴰⵣⴷⵓⵖⵜKönigsberg ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵥⵓⵕGermans ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵙⴳⴷ
ⴰⵙⴳⴷLutheranism ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⴰⵎⴰⴳⵔⴰⵡⵜ ⵜⴰⵙⴳⴷⴰⵏⵜLutheranism ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⵓⴷⵔⵜ ⵜⴰⵣⵣⵓⵍⵜ
ⵉⴳⵔ ⵏ ⵜⵡⵓⵔⵉⵜⴰⵥⵕⵓⵙⵙⵏⴰ, ⵜⴰⴼⵉⵔⴳⴰⵎⴰ, ⵜⴰⵙⵏⵔⴼⵙⴰⵏⵜ ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⴰⵣⵣⵓⵍⵜⴰⴼⵍⵙⴰⴼ, anthropologist, physicist, librarian, ⴰⵎⴰⵔⴰ, pedagogue, ⴰⵙⵍⵎⴰⴷ ⴰⵙⴷⴰⵡⴰⵏ, mathematician, philosopher of law ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵎⵙⵖⴰⵏ ⴳUniversity of Königsberg ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵎⵓⵙⵙⵓⵜⴰⴼⵉⵍⴰⵡⵜ ⵜⴰⵍⵉⵎⴰⵏⵜ, Age of Enlightenment ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⵉⵡⵓⵔⵉⵡⵉⵏ ⵉⵜⵜⵢⴰⵡⵙⵙⴰⵏⵏKritik der reinen Vernunft, Critique of Practical Reason, Kritik der Urteilskraft, Prolegomena to Any Future Metaphysics, Answering the Question: What Is Enlightenment?, The Metaphysics of Morals, Religion within the Bounds of Bare Reason, Groundwork of the Metaphysic of Morals ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⴰⵡⵊⴰ
ⴱⴰⴱⴰⵙJohann Georg Kant ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵉⵎⵎⵉⵙAnna Regina Kant ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵉⵎⴰⵔⴰⵡⵏJohann Georg Kant, Anna Regina Kant ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵙⵍⵎⴷ
ⴰⵙⵍⵎⴷUniversity of Königsberg, Collegium Fridericianum ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⵉⵏⵎⵍ ⵜⴰⵢⵎⵎⴰⵜUniversity of Königsberg, Collegium Fridericianum ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⵓⵜⵍⴰⵜⵢ ⵜⴰⵢⵎⵎⴰⵜⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵍⵉⵎⴰⵏⵜ ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵉⵏ ⵢⴰⴹⵏⵉⵏⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵍⵉⵎⴰⵏⵜ, ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵄⵉⴱⵔⵉⵜ, ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵍⴰⵜⵉⵏⵜ, ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵜ ⵜⴰⵡⴳⵔⵉⴽⵜ ⵜⴰⵣⴰⵢⴽⵓⵜ ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ
ⴰⵙⴳⵎⴹ
ⵙⵏⴼⵍ ⴳ ⵡⵉⴽⵉⴷⴰⵜⴰ

ⵉⵎⴰⵏⵡⵉⵍ ⴽⴰⵏⵟ (ⵙ ⵜⵍⵉⵎⴰⵏⵜ: Immanuel Kant) ⵉⴳⴰ ⵢⴰⵏ ⵓⴼⵍⵙⴰⴼ ⴰⵍⵉⵎⴰⵏ ⵙⴳ ⵜⵊⵕⵎⴰ ⵜⵉⵙ ⵜⴰⵎⵜ ⴷ ⵎⵔⴰⵡ (1724 - 1804). ⵉⵣⵣⵔⵉ ⵜⵓⴷⵔⵜ ⵏⵏⵙ ⴰⴽⴽⵯ ⴳ ⵜⵎⴷⵉⵏⵜ ⵏ ⴽⵓⵏⵉⴳⵙⴱⵉⵔⴳⵜⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⴱⵔⵓⵙⵢⴰ. ⵉⴽⴽⴰ ⵜ ⵉⵏⵏ ⴷ ⴰⵏⴳⴳⴰⵔⵓ ⵏ ⵉⴼⵍⵙⴰⴼⵏ ⵍⵍⵉ ⵉⵍⴰⵏ ⵜⴰⵣⵔⵉⵔⵜ ⴳ ⵜⴷⵍⵙⴰ ⵜⴰⵡⵕⵓⴱⴱⵉⵜ ⵜⴰⵜⵔⴰⵔⵜ, ⴷ ⵢⴰⵏ ⵙⴳ ⵉⴼⵍⵙⴰⴼⵏ ⵉⵅⴰⵜⴰⵔⵏ ⵏⵏⴰ ⵢⵓⵔⴰⵏ ⴳ ⵜⵥⵕⵓⵙⵙⵏⴰ ⵜⴰⴽⵍⴰⵙⵉⴽⵜ. ⵉⴽⴽⴰ ⵜ ⵉⵏⵏ ⵉⵎⴰⵏⵡⵉⵍ ⴽⴰⵏⵟ ⴷ ⴰⵏⴳⴳⴰⵔⵓ ⵏ ⵉⴼⵍⵙⴰⴼⵏ ⵏ ⵓⵣⵎⵣ ⵏ ⵓⵙⵉⵙⴼⵉⵡ, ⵏⵏⴰ ⵉⵙⵙⵏⵜⵉⵏ ⵙ ⵉⵎⵙⵡⵉⵏⴳⵉⵎⵏ ⵉⴱⵔⵉⵟⴰⵏⵉⵢⵏ ⵊⵓⵏ ⵍⵓⴽⵊⵓⵔⵊ ⴱⵉⵔⴽⵍⵉⴷⵉⴼⵉⴷ ⵀⵢⵓⵎ. ⴷ ⵉⵜⵜⵓⵙⵉⵜⴳ ⵎⴰⵙ ⵉⴳⴰ ⴰⵎⵙⵙⵔⵙⵍ ⵏ ⵜⵥⵕⴼⵔⴰⵏⵜⵜⴼⵉⵍⴰⵡⵜ [1].

ⵉⵙⵙⵎⵏⵉⴷ ⵉⵎⴰⵏⵡⵉⵍ ⴽⴰⵏⵟ ⵢⴰⵜ ⵜⵎⵓⵖⵍⵉ ⵜⴰⵎⴰⵢⵏⵓⵜ ⴳ ⵜⴼⵍⵙⴰⴼⵜ, ⵜⵣⵔⵉⵔ ⴷ ⴰⵔ ⵓⴽⴰⵏ ⵙⵓⵔ ⵜⴻⵜⵜⵣⵔⵉⵔ ⴳ ⵜⴼⵍⵙⴰⴼⵜ ⵜⴰⵡⵕⵓⴱⴱⵉⵜ ⴰⵔ ⴰⵙⵙ ⴰⴷ; ⵜⴰⵣⵔⵉⵔⵜ ⵏⵏⵙ ⵜⵓⵎⵥ ⵙⴳ ⵜⵊⵕⵎⴰ 18 ⴰⵔ ⵜⴰⵊⵕⵎⴰ 21. ⵉⴼⵙⵔ ⵉⴳⵉⵜⵏ ⵉⵅⴰⵜⴰⵔⵏ ⴷ ⵉⴷⵙⵍⴰⵏⵏ ⵖⴼ ⵜⵥⵕⵓⵙⵙⵏⴰ, ⴷ ⵉⴳⵉⵜⵏ ⵢⴰⴹⵏ ⵉⵣⴷⵉⵏ ⵙ ⵓⵙⴳⴷ, ⴰⵙⵍⴳⵏ, ⴷ ⵓⵎⵣⵔⵓⵢ.

ⵉⵎⴰ ⵜⴰⵡⵓⵔⵉ ⵏⵏⵙ ⴰⴽⴽⵯ ⵉⵜⵜⵡⴰⵙⵙⵏⵏ ⵜⴳⴰ ⵜⵜ ⴰⴷⵍⵉⵙ ⵏⵏⵙ «ⴰⴼⵔⴰⵏ ⵏ ⵜⴳⵔⵔⴰⵡⵜ ⵜⴰⵎⴰⴷⵡⴰⵏⵜ» ⵏⵏⴰ ⵉⴼⵙⵔ ⴳ ⵓⵙⴳⴳⵯⴰⵙ ⵏ 1781, ⵍⵍⵉⴳ ⵉⵍⵍⴰ ⴳ ⵜⵣⵡⵉⵔⵉ ⵏ ⵚⴹⵉⵎⵔⴰⵡ ⴷ ⵏ ⵓⵙⴳⴳⵯⴰⵙ ⴳ ⵓⵡⵜⴰⵢ ⵏⵏⵙ. ⵉⵣⵔⵔⴰⵡ ⴽⴰⵏⵟ ⴳ ⵓⴷⵍⵉⵙ ⴰⴷ ⴷ ⴰⵔ ⵉⵙⵉⴳⴳⵉⵍ/ ⵉⵜⵜⴱⵇⵇⵇⴰ ⵖⴼ ⵉⵡⵜⵜⴰ/ⵜⵉⴳⴳⵓⵎⵔⵉⵡⵉⵏ ⴷ ⵜⵓⵥⴽⵉⵡⵜ ⵏ ⵜⴳⵔⵔⴰⵡⵜ ⵜⴰⵏⴼⴳⴰⵏⵜ ⵙ ⵢⵉⵖⴼ ⵏⵏⵙ. ⵉⵙⴽⵔ ⴳ ⵓⴷⵍⵉⵙ ⴰⴷ ⵢⴰⵏ ⵓⵣⵖⴰⵏ ⵉⴷⵓⵙⵏ ⵎⴳⴰⵍ ⵜⴼⵉⵔⴳⴰⵎⴰ ⵜⴰⴱⵍⴷⵉⵜ ⴷ ⵜⵥⵕⵓⵙⵙⵏⴰ ⵜⴰⴽⵍⴰⵙⵉⴽⵜ. ⵜⵉⵡⵉⵙⵉⵡⵉⵏ ⵏⵏⵙ ⴰⴽⴽⵯ ⵉⴼⵓⵍⴽⵉⵏ ⴷ ⵜⵉⵏ ⵓⵙⵏⴼⵍⵓⵍ ⵍⵍⴰⵏⵜ ⴳ ⵢⵉⴳⵔ ⴰⴷ ⵙ ⵓⵥⵍⴰⵢ. ⵉⵍⵎⵎⴰ ⵉⴼⵙⵔ ⵉⴳⵉⵜⵏ ⵉⴷⵙⵍⴰⵏⵏ ⵢⴰⴹⵏ ⴳ ⵜⵡⵙⵔⴰ ⵏⵏⵙ, ⴳⵉⵙⵏ ⴰⴷⵍⵉⵙ ⵏⵏⵙ «ⴰⴼⵔⴰⵏ ⵏ ⵜⴳⵔⵔⴰⵡⵜ ⵜⴰⵎⴰⵀⵍⴰⵏⵜ» ⵏⵏⴰ ⴳ ⵉⵛⴰⴱⴱⴰ ⵖⴼ ⵢⵉⴳⵔ ⵏ ⵉⵔⴼⵙⴰⵏ ⴷ ⵓⵏⵓⴳⴳⴰ ⴰⵏⴼⴳⴰⵏ, ⴷ ⵓⴷⵍⵉⵙ ⵏⵏⵙ «ⴰⴼⵔⴰⵏ ⵏ ⵢⵉⴱⴹⵉ» ⵏⵏⴰ ⴳ ⴰⵔ ⵉⵙⵉⴳⴳⵍ ⵅⴼ ⵜⴰⵙⵏⵉⵥⵉⵍⵜ (ⵜⵉⵥⵉⵍⵉⵏ) ⴷ ⵜⵙⵏⵡⵜⵜⴰⵙⵜ(Téléologie).

ⵥⵕ ⵓⴳⴳⴰⵔ

[ⵙⵏⴼⵍ | ⵙⵏⴼⵍ ⴰⵙⴰⴳⵎ]
  1. ^ Voir les Prolégomènes à toute métaphysique future, 1re partie : « Car, de ce que j’ai moi-même donné à ma théorie le nom d’idéalisme transcendantal, je ne puis avoir autorisé personne à le confondre avec l’idéalisme empirique de Descartes […], ou avec l’idéalisme mystique et fanatique de Berkeley. » Kant affirme aussi : « J’avoue donc bien qu’il y a hors de nous des corps, c’est-à-dire des choses qui, bien qu’elles nous soient tout à fait inconnues en elles-mêmes, nous sont connues par les représentations que nous procure leur action sur notre sensibilité, et auxquelles nous donnons le nom de corps, mot qui n’indique par conséquent que le phénomène de cet objet à nous non connu mais néanmoins réel. Peut-on bien appeler cela idéalisme ! C’en est tout juste le contraire. » (ibidem).